Latest Entries »

Przedgórze Sudeckie

Z Sudetów Środkowych przenosimy się na ich przedmurze. Przedgórze Sudeckie ciągnie się długim obwarzankiem od Wzgórz Strzegomskich po Przedgórze Paczkowskie, obejmujące na terenie czeskiego Śląska „Żulowską pagórkowatość”. Rozciągnięty obszar oznacza dużą różnorodność skalną – choćby od podstrzegomskich bazaltów i granitów, przez serpentynity Szczytnej i Raduni, zielonkawe gabro ślężańskie po gnejsy, łupki i ponownie granity rejonu Żulowej. Powyższe zaś powoduje że spotkamy tu liczne – dawne i obecne kamieniołomy.

1. Skalne (PL)

Efektowne gabrowe osuwisko na południowo-zachodnich zboczach Ślęży. Choć porasta je gęsty las mieszany, przy górnej krawędzi znajduje się odsłonięta półka skalna z widokami na Radunię, Wzgórza Kiełczyńskie i Góry Sowie. Z kolei, z przecinki u stóp urwisk panorama sięga oddalonych Karkonoszy. Atrakcyjność zwiększa to, iż przez sam teren osuwiska przeprowadzono ścieżkę przyrodniczą, oraz że jest ona zwykle pomijana przez pędzących na Ślężę głównym szlakiem żółtym turystów.

Dojście: od parkingu na Przeł. Tąpadła za znakami zielonymi, potem ścieżką przyrodniczą [2 km/150 m podejścia]

Widok ze Skalnego w stronę Raduni

2. Małe Olbrzymki (PL)

Dawniej stanowiły doskonały punkt widokowy na Sudety Zachodnie i Środkowe. Obecnie punkt ów jest zarośnięty i położony poza szlakiem, który biegnie z kolei efektownie, podchodząc przez środek skalnego muru. Olbrzymki mają też swoją drugą stronę – rozdroże po drugiej stronie skałek z umiejscowioną na nim puszką i zeszytem na wpisy wędrowców przez zapomniane szlaki.

Dojście: z Przeł. Tąpadła za znakami żółtymi, potem bez znaków i znaki niebieskie [2,5 km/250 m podejścia]

Skalna Perć na Małych Olbrzymkach

3. Duże Olbrzymki (PL)

Położone nieco powyżej Olbrzymków Małych, zajmują przedwierzchołek Ślęży, której główna kulminacja jest stąd doskonale widoczna. Kiedyś odsłonięte od strony przełączki łączącej je ze Ślężą, dziś porasta je wokół gęsty mieszany las, niestety przesłaniając niemal w całości.

Dojście: z Przeł. Tąpadła za znakami żółtymi, potem bez znaków i znaki niebieskie [2,5 km/300 m podejścia]

Zejście z Dużych Olbrzymków

4. Skały Władysława (PL)

Okazałe zgrupowanie skał gabrowych opadające na północno-wschodni stok Ślęży. W górę skał prowadzi dawna niemiecka ścieżka na Ślężę – Eugenweg. Opodal szczytu skał znajduje się tzw. Źródło Anny, u ich podnóża, tuż pod tzw. Traktem Bolka – niewielka nisza skalna. Również Skały Władysława stanowią zapomniany punkt widokowy Masywu Ślęży, całkowicie obecnie zarośnięty.

Dojście: od stadionu w Sobótce za znakami czerwonymi, potem bez znaków [3,5 km/350 m podejścia]

Schodki na dawnym Eugenweg prowadzące wzdłuż Skał Władysława

5. Zbójnickie Skały  (PL)

Szczytowe skały Ślęży odsłonięte są tylko częściowo – w stronę południowo-zachodnią. Umożliwia to oglądanie z łatwo dostępnego tarasu położonego poniżej wieży widokowej panoramy Gór Wałbrzyskich, Kamiennych i Karkonoszy. Żeby obejrzeć panoramę dookolną trzeba się wspiąć co najmniej na drugie piętro wyremontowanej niedawno wieży wyrastającej z samego czubka Przedgórza Sudeckiego. Warto zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym kiedy możemy liczyć na inwersję termiczną oraz dobrą widzialność.

Dojście: za znakami żółtymi, potem niebieskimi [3,5 km/320 m podejścia]

Zima na Zbójeckich Skałach

6. Husyckie Skały i Brama (PL)

Przegląd grup skalnych Ślęży zamykają Husyckie Skały. Nazwa ich wiąże się z burzliwym okresem rejz na Śląsk 1 połowy XV wieku, kiedy to nieobsadzony ślężański zamek zajął watażka Jan Kolda. Sprawa zakończyła się wyprawą wojsk wrocławskich i świdnickich, które po oblężeniu i kapitulacji warowni ślężańskiej profilaktycznie zniszczyły jej umocnienia. Skały te łączą się leżącymi tuż powyżej Złomiskami. Niestety bujna wegetacja (głównie brzózki) uniemożliwiają praktycznie ich oglądanie ze szlaków poza sezonem „bezlistnym”. Kiedyś wschodnim skrajem formacji prowadziła ścieżka turystyczna Eugenweg, pnąc się następnie na Złomiska. Obecnie jest miejscami niemal całkowicie zarośnięta.

Dojście: od stadionu w Sobótce za znakami czerwonymi [3,5 km/420 m podejścia]

Brama w Husyckich Skałach

7. Skałki na Borowym (CZ)

Przenosimy się na czeski Śląsk i to bynajmniej nie cieszyński, w pagórkowatą krainę ciągnącą się od Paczkowa po rejon Żulowej. Na wzniesieniach południowo-wschodniej części Pogórza Paczkowskiego znajdziemy dwa miasteczka skalne. Jedno z nich zajmuje położony nad samą Żulovą – Borowy Wierch. Tutejsze skałki granitowe może nie osiągają imponujących rozmiarów, niemniej stanowią ciągnące się wzdłuż grzbietu skupisko, porośnięte bukowym przeważnie lasem.

Dojście: z parkingu w centrum Żulowej bez znaków [2 km/120 m podejścia]

W skalnym miasteczku na Borowym Wierchu

8. Skałki na Smolnym (CZ)

Największe zgrupowanie skalne na Pogórzu Żulowskim zajmuje zachodni stok Smolnego Wierchu. Skały tworzą tu urwisko, na którego krawędzi urządzono, zarastający niestety, punkt widokowy. Znajdują się tu też kociołki nazwane Miskami Wenus, którym kiedyś próbowano przypisać znaczenie kultowe.

Dojście: z parkingu w centrum Czarnej Wody za znakami zielonymi [3,5 km/100 m podejścia]

Urwiska skalne Smolnego Wierchu

9. Boża Góra (CZ)

Skałki pod wierzchołkiem są tu wprawdzie mniej okazałe niż na opisanym wyżej Smolnym, za to ze szczytu roztacza się widok na Góry Złote, zaś znad okazałego kamieniołomu na południowo-wschodnim stoku także na Hruby Jesenik.

Dojście: z parkingu w centrum Żulovej za znakami niebieskimi [1,5 km/170 m podejścia]

Dawny kamieniołom na Bożej Górze

10. Góra Krzyżowa (PL)

Przemieszczamy się na przeciwległy kraniec Przedgórza Sudeckiego – we Wzgórza Strzegomskie. Obok okazałych kamieniołomów granitu – czynnych i dawnych, znajduje się tu szczyt Góry Krzyżowej z bazaltowymi odsłonięciami. Nie są one może zbyt okazałe, ale panorama spod krzyża na wierzchołku (zwłaszcza oglądana rano kiedy słońce jest jeszcze nisko nad stroną południowo-wschodnią) wzniesienia jest godna i sięga od Masywu Ślęży przez Góry Sowie, Kamienne, Wałbrzyskie i Kaczawskie aż po Śnieżkę i wał Karkonoszy.

Dojście: z promenady w Strzegomiu za znakami niebieskimi, potem bez znaków [750 m/100 m podejścia]

Bazaltowe utwory na szczycie Góry Krzyżowej

Góry Stołowe

Na naszej liście dotarliśmy do pasma, które pod względem ilości skalnych rozmaitości, zajmuje bez wątpienia pierwsze miejsce w Sudetach, zwłaszcza że Polacy liczą jego zasięg aż od położonych w pobliżu Krzeszowa Zaworów po Polanicę-Zdrój. W jego poszczególnych piaskowcowych kompleksach, które umieszczono en bloc na poniższej liście, znajdziemy liczne pojedyncze skały o fantazyjnych formach. W niektórych z nich znajdują się nisze i jaskinie.

1. Szczeliniec Wielki (PL)

Jak Szczeliniec to tylko jesienią albo wiosną wczesną, w każdym razie zanim zacznie się ruchliwy sezon, albo się skończy, bo tłok może popsuć skutecznie wrażenia z przejścia tym skalnym miasteczkiem. Mimo iż nie zawiera ono tak potężnych formacji, jak czeskie skalne miasta, to ma swój odrębny urok. Położone jest na górze i zwiedza się je od góry, wychodząc na oferujące szerokie panoramy w stronę Karkonoszy i Masywu Śnieżnika tarasy na krawędzi płaskowyżu, no i oczywiście kulminacyjny Fotel Dziada Pradziada. Znajdziemy tu też kształtniejsze, w mojej subiektywnej ocenie, niż te czeskie formacje, takie jak sławetny Wielbłąd, Głowa małpoluda, Kwoka, Głowa Murzyna, Koński Łeb, Głowa Księżniczki Emilki, Stopa Olbrzyma. Trasa jest urozmaicona, bo zaczyna się na wysokościach, po czym opada w otchłanie szczelin Diabelskiej Kuchni i Piekiełka, potem prowadzi na trasy, wreszcie efektownie opuszcza płaskowyż schodząc do podnóża jego kilkudziesięciometrowych ścian. W każdym razie – obowiązkowy punkt do odwiedzenia w Górach Stołowych.

Dojście: z Karłowa za znakami żółtymi i ścieżką dydaktyczną [1,5 km/150 m podejścia]

Wielbłąd na górnym poziomie Szczelińca

2. Błędne Skały (PL)

Uwaga odnotowana powyżej w kontekście Szczelińca odnosi się także, a może nawet bardziej z uwagi wąskość przejść i mniejszy rozmiar całości do labiryntu Błędnych Skał. Wymuszony w ostatnich latach ruch jednokierunkowy ułatwia sprawę, ale nie wszyscy i nie zawsze się do niego stosują. Błędne Skały oprócz wspomnianego przeciskania się między skałami, paru ładnych formacji w kształcie młotów i grzybów (z symbolem zgrupowania – Kurzą Stopką), to także punkt widokowy na stronę północno-zachodnią, skąd panorama dosięga nie tak dalekich Karkonoszy.

Dojście: od skansenu w Pstrążnej, za znakami niebieskimi, potem zielonymi [2,5 km/300 m podejścia]

W Błędnych Skałach

3. Labirynt Ostasz (CZ)

Ostasz czyli czeska „góra stołowa” to właściwie dwa, oddalone od siebie labirynty skalne – górny oraz położone na niższym stopniu Koci gródek. Bardziej wysublimowane formy skalne odnajdziemy w labiryncie pod samym szczytem, wśród nich Niedźwiadka, Czarci Wehikuł, Mogiłę Śmierci, Głowę Zdrajcy i Żabę. Koci gródek (przy szlaku zielonym) to natomiast ścieżka prowadząca krawędzią urwisk do skalnego miasteczka z wąskimi, ślepymi przejściami. Na krawędzi stoliwa Ostasza urządzono również dwa punkty widokowe z panoramą ku Górom Kamiennym i Sowim.

Dojście: od płatnego obecnie parkingu przy chacie Ostasz za znakami niebieskimi [500 m/50 m podejścia]

Ostaszowski Misio

4. Kowarski Wąwóz (CZ)

Teren Broumowskich Ścian to przede wszystkim opadające na południowo-zachodnią stronę głębokie piaskowcowe wąwozy. Najbardziej efektownym z nich, w całości udostępnionym dla turystów, jest Kowarski Jar położony niedaleko postawionej na krawędzi urwisk po stronie Broumowa kaplicy Hvezda (Gwiazda). Wąwóz składa się z dwóch części, przedzielonych malowniczo rozpadliną Kowarnej, a skalne wieżyce dochodzą do ponad 50 metrów wysokości. Nad wąwozem, przy szlaku czerwonym, urządzono platformę widokową na jego górną część, nazwaną Skalnym Teatrem. Górna część wąwozu jest podmokła i długo zalega tam śnieg.

Dojście: z parkingu w Hlavnovie za znakami czerwonymi [2 km/100 m podejścia]. Bliżej (ok. 500 m) jest za znakami zielonymi od parkingu pod Hvezdą, ale ten lubi szybko się zapełniać

Platforma widokowa nad Kowarskim Wąwozem

5. Radkowskie Skały (PL)

Miejsce to malownicze i położone na ustroniu, choć nieopodal szosy Radków – Karłów, często pomijane przez turystów pędzących Drogą Stu Zakrętów na Szczeliniec czy Błędne Skały. Skały skupione są na odcinku ok. 250 m i szlak niebieski wykonuje aby je obejść niemal pełną pętlę. Zobaczymy tu m.in. parę efektownych młotów skalnych oraz kolumnę zwaną Leśną Igłą. Z krawędzi urwisk roztaczają się widoki na Szczeliniec i Korunę oraz urwiska nad Radkowem.

Dojście: praktyką jest stawanie na „nielegalu” przy Stroczym Zakręcie Drogi Stu Zakrętów. Zgodnie z prawem do zgrupowania, mimo iż leży tuż nad szosą trzeba iść z położonego ok. 1 km dalej, w stronę Karłowa, parkingu za znakami niebieskimi [1,2 km/20 m podejścia]

Dwa bliźniacze młoty w Radkowskich Skałach

6. Białe Skały (PL)

W naszym zestawieniu Białe Skały reprezentują formacje masywu Narożnika, ciągnąc się murem, rozdzielonym niewielką kotlinką na długości ok. 1 km. Uwagę zwraca zwłaszcza jasna barwa kamieni. Do niektórych skał wyznakowano dojścia, urządzając również platformę widokową na Szczeliniec, która niestety stopniowo zarasta. Pomimo to miejsce jest urokliwe i, mimo bliskości Karłowa, w miarę nieuczęszczane.

Dojście: z parkingu na Przeł. Lisiej za znakami żółtymi [1,5 km/50 m podejścia]

W Białych Skałach

7. Teplickie Skały (CZ)

Rozległy kompleks skalnego miasta to nie tylko popularna trasa turystyczna, ale również ciągnące się wzdłuż południowego zbocza Czapa pomniejsze wąwozy i skały, przez które prowadzi równoległy szlak zielony. Subiektywnie, Teplice robią lepsze wrażenie niż Adrszpach, między innymi dlatego że parking u wrót tu mniejszy, zaś turystom zmechanizowanym nie chce się pokonywać łączącego obie piaskowcowe „metropolie” Wilczego Wąwozu (ok. 7 km w obie strony). Toteż łatwiej tu o możliwość kontemplacji okazałych urwisk w spokoju. Charakterystyczny dla Teplic jest położony w centrum skalny ostrów – wyspa, podcięta z jednej strony wąskimi, głębokimi przejściami Sybiru i Anieńskiej doliny, z drugiej skalnymi „rynkami” oraz otoczona kolejnymi grupami skał. Szczyty skał przyjmują różne formy, np. Wykałaczka Karkonosza, Niedźwiedź Polarny, Sfinks, Dzik, Sowa.

Dojście: od płatnego parkingu na końcu Teplic za znakami niebieskimi [2 km/100 m podejścia]

W Anieńskim udoli

8. Ardszpaskie Skały (CZ)

Największe piaskowcowe miasto skalne Europy przytłacza wielkością formacji (do 100 metrów wysokości) i, zwykle, ilością turystów. Wczesny ranek lub późne popołudnie mogą stanowić pewne obejście powyższej niedogodności, mogącej skutecznie zepsuć przyjemność zwiedzania oraz co lepsze ujęcia. Bo podziwiać jest co – i skalę, i kształty (np. Diabelski Most i wolnostojącą Głowę Cukru), i płynącą przez skalny labirynt rzeczkę Metuję, i kaskady na niej, choć wyższa jest sztucznie spiętrzana. I dawny kamieniołom Piaskownię u wejścia do skał, i przebiegającą opodal linię kolejową. Porastające skały brzózki, zachęcają do odwiedzenia tego miejsca wczesną jesienią, dla dodania kolorów w piaskowcowym otoczeniu. Warto także przejść się obok posadowionych pod skałami, przy wspomnianej wyżej linii kolejowej domków, na pobliski Zamkowy Wierch, skąd rozciąga się ogólna panorama kompleksu. Widoki nań mamy również z położonego na północ od wielkiego parkingu adrszpaskiego Krzyżowego Wierchu. P

Dojście: od płatnego parkingu za znakami zielonymi [500 m]

Starosta i Starościna

9. Skały na Bożanowskim Szpiczaku (CZ)

Czeska wersja Szczelińca Wielkiego znajduje się tuż za polską granicą. Skalne miasteczko ukrywa ciekawe piaskowcowe formy przypominające zwierzęta (m.in. Wiewiórka, Kotek, Waran, Żółw, Wielbłąd, Kaczka) i przedmioty dnia codziennego (Kowadło, Talerze). Ze skał na krawędzi płaskowyżu ładnie widać Pasterkę oraz oba Szczelińce.

Dojście: z Pasterki (schronisko) za znakami niebieskimi, potem czerwonymi i żółtymi [4 km/200 m podejścia], z parkingu nad Slavnym za znakami czerwonymi i żółtymi [3,5 km/120 m podejścia]

Wiewiórka na Bożanowskim Szpiczaku

10. Skalne Grzyby (PL)

Mniej tłoczno tu niż na Szczelińcu, co nie oznacza bynajmniej zupełnej ciszy. Główną wadą Skalnych Grzybów jest to że teren jest niemal kompletnie zarośnięty, a dojścia do ciekawych skałek, nawet gdy leżą opodal szlaków, nieoznaczone. Położenie zgrupowania na terenie Parku Narodowego Gór Stołowych oznacza jednocześnie, iż nie możemy przemieszczać się bez przeszkód, zaś szlak zielony (dolny) na odcinku od Pielgrzyma do krzyżówki pod Skalnymi Wrotami jest okresowo zamykany. Najwięcej interesujących grzybów znajduje się przy szlaku żółtym na odcinku od Niknącej Łąki do krzyżówki na Rogaczu oraz na króciutkim odcinku szlaku czerwonego między krzyżówką ze szlakiem żółtym (węzeł północno-zachodni) a drogą w stronę Burzowej Łąki (malutki parking przy szosie Stu Zakrętów). Wziąwszy to wszystko pod uwagę, Skalne Grzyby niewątpliwie zasługują na umieszczenie ich na niniejszej liście.

Dojście: od parkingu w Batorówku za znakami żółtymi [1,5 km/50 m podejścia]

Jeden ze Skalnych Grzybów – przy szlaku żółtym

Na szczęście, mimo smutnego, przymglonego dnia początku w mieście Wrocławiu, pogoda w sobotę dopisała. Czyste niebo nad Masywem Ślęży, oprócz Ślęży, o którą, po raz kolejny zaczepiła się przypominająca kowadło chmura. Na szczęście – nie burzowa.

Słońce wyszło zza Raduni

Poszukiwania słonecznych promieni doprowadziły nas za skłon Przełęczy Słupickiej, na południową stronę pasma.

Chmury nad Ślężą z Sulistrowiczek / Szlak niebieski pod Radunią

Utorowany szlak skończył się tuż za przełęczą, wraz z odejściem drogi do Słupic. Dalej, na szlaku zielonym, biegnącym obok danego kamieniołomu, śnieg zdobiły jedynie liczne ślady zwierząt.

Kamieniołom nad Słupicami

Śnieg i pustka towarzyszyły nam też na dalszym, nieznakowanym odcinku trasy, przebiegającym leśnymi duktami okrążającymi boczny grzbiet Czernicy.

Dukt nad Słupicami / Na grzbiecie między Czernicą a Świerkową

Po lekkim śnieżku wspięliśmy się na rozdroże przy dawnej sztolni, opodal szczytu Czernicy (481 m). Stąd wiodła coraz węższa ścieżka, na szczęście w miarę wydeptana, bo śnieg był coraz głębszy i bardziej mokry.

Podejście na Czernicę

Ilekroć przechodzę obok szczytu Czernicy przychodzi mi na myśl, że jest on całkowicie niewykorzystany turystycznie. Leży, w przeciwieństwie do Raduni poza rezerwatem przyrody, a panorama stąd przedstawiałaby się dość atrakcyjnie, gdyby postawić ok. 10-metrową wieżę widokową.

Na Czernicy

Za Czernicą mijamy jeszcze serpentynitowy grzbiecik i Łysą Górę, osiągając rozdroże pod Radunią. Stąd możliwe jest kilka wariantów zejścia do Sulistrowiczek.

Grzbiet między Czernicą a Łysą Górą / Między Łysą Górą a Radunią