Archive for Maj, 2019


Ołtarz świętej Barbary

W dawnym panoramach Wrocławia uwagę w rejonie zachodnim – to jest Bramy Mikołajskiej, zwraca oddalona od innych wieża kościoła św. Barbary (obecnie cerkiew), wzniesionego w 2 połowie XV stulecia jako kościół pomocniczy, pogrzebowy dla położonego przy wrocławskim rynku kościoła św. Elżbiety. Wzniesiona w stylu gotyckim ceglana budowla została w znacznej mierze zniszczona podczas II wojny światowej. Wówczas też zaginęły skrzydła jej dawnego poliptyku ołtarzowego przedstawiającego żywot świętej patronki oraz sceny z Męki Chrystusa.

Kościół św. Barbary i Brama Mikołajska na mapie Weyhnera z 1562

Malowany na deskach – jodłowej i świerkowej poliptyk powstał w połowie XV stulecia. Przy zamknięciu przedstawia Ukoronowanie Najświętszej Marii Panny z postaciami Chrystusa i Maryi. Wewnętrzne strony pierwszych skrzydeł zawierały cztery sceny pasyjne – od Modlitwy w Ogrójcu przez Biczowanie, Ukoronowanie cierniem po Drogę Krzyżową oraz cztery paschalne – Złożenie do Grobu, Zmartwychwstanie, Noli me tangere (Nie zatrzymuj mnie) i Wniebowstąpienie. Odpowiadały im na stronach zewnętrznych okazałe wizerunki Ukrzyżowania i Zdjęcia z Krzyża. Opisane sceny były prezentowane w okresie Męki Pańskiej, natomiast w niedziele i wspomnienia patronki kościoła otwierano nastawę, ukazując żywot św. Barbary – chronologicznie: budowę łaźni, spór z Dioskurem o trzy okna wieży, rozbicie bałwanów pogańskich i gniew Dioskura, ucieczkę Barbary, zdradzenie jej przez pasterza, pojmanie, biczowanie, katusze, obcięcie piersi, zawleczenie na śmierć, ścięcie i karę dla Dioskura. W centralnej kwaterze umieszczono świętą z jej atrybutem – wieżą z trzema oknami (symbolizującymi Trójcę Świętą), zaś na ramie – modlitwę do świętej dziewicy. Autorstwo ołtarza przypisuje się twórcom, którzy wykonali także retabulum ołtarza głównego kościoła św. Jakuba w Nysie – Wilhelmowi Kalteysenowi i mistrzowi Marcinowi (określanym dziś anachronicznie i politycznie użytecznie „migrantami” – por. jakby migracja sama w sobie stanowiła element kulturotwórczy, niezależnie od tego kto i jakie szlaki przemierza, np. czy są to Wandalowie w drodze do Afryki Północnej czy Arabowie zmierzający w przeciwnym kierunku – do Hiszpanii i doliny Loary). Archiwalne zdjęcia kwater wrocławskiego poliptyku, w tym także tych zaginionych, można zobaczyć pod tym adresem.

Zachowana część poliptyku – w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie

Reklamy

Z uwagi na silny chłodny wiatr w jeden z dni majówki wybór ponownie padł na Wojsławice, gdzie właściwie kwitło wszystko – od późnych magnolii, wiśni i jabłoni przez judaszowce, azalie i różaneczniki po różnorakie lilaki a nawet pierwsze piwonie i liliowce, co mam nadzieję widać na załączonych zdjęciach.

Przedstawienia Wrocławia w XVI i XVII w.

Najpierw sławna mapa Martina Helwiga, pierwotnie z roku 1561, poniżej w układzie zamieszczonym w sławnym atlasie Abrahama Orteliusa (2 połowa XVI w.), tj. orientacji północ – południe.

Jak widać poszczególne miasta Helwig opatrzył miniaturami ich panoram. Tak prezentuje się w zbliżeniu miniatura panoramy Wrocławia (to już ze znanego wydania z orientacją skierowaną ku sudeckim górom):

Widać na niej kościół św. Barbary, ratusz i kościół św. Elżbiety, już z renesansowym hełmem wieży po pożarze. Z analogicznego okresu pochodzi mapa Wrocławia Barthela Weyhnera z roku 1562, znana z późniejszego reprintu. Centrum Starego Miasta wraz z kościołem św. Elżbiety, rynkiem i kościołem św. Marii Magdaleny prezentuje się na niej następująco:

Na południe znajduje się chętnie przedstawiany jako „fronton” panoramy Wrocławia rejon Bramy Świdnickiej z budynkiem komandorii joannitów, kościołem Bożego Ciała oraz kościołem św. Doroty, Stanisława i Wacława:

Nowe Miasto i rejon Bramy Oławskiej z kościołem św. Wojciecha i dawnym kościołem bernardyńskim prezentuje się następująco:

Jak już wcześniej wspominano, na mapie umieszczono także nieistniejące już wówczas Opactwo na Ołbinie. Poniżej znajdują się wyspy odrzańskie, w tym Ostrów Tumski i Piasek z ich kościołami.

I jeszcze jedna panorama Wrocławia, tym razem znaleziona na stronach biblioteki cyfrowej w dalekim Maroku, a konkretnie na 1319 stronie wydania bazylejskiego wznowionej w roku 1628 XVI-wiecznej encyklopedii – Cosmographii. Miasto ponownie przedstawiono od południa tj. strony Bramy Świdnickiej z Bastionem Sakwowym z prawej. Uwagę zwracają renesansowe zwieńczenia wież kościołów i ratusza.