Wieś w dolinie Nysy Kłodzkiej, wzmiankowana w Kronice Anonima zwanego Gallem, powstała podczas najazdu na Śląsk czeskiego księcia Brzetysława II w roku 1096, który wzniósł tu konkurencyjną dla pobliskiego Barda strażnicę. Pod koniec XII stulecia gród znalazł się we władaniu rodu Pogorzelów, którzy w roku 1210 ufundowali na jego miejscu opactwo kanoników regularnych. Pierwszym jego opatem został członek rodziny fundatorów – Wincenty. Kanonicy opuścili jednak opactwo. W roku 1249 przybyli do niego cystersi z Lubiąża, którzy w roku 1251 otrzymali potwierdzenie praw do Kamieńca przez papieża Innocentego IV. Szybko dzięki książęcym przywilejom i gospodarności opactwo uzyskało rozległe włości i znaczny na Śląsku autorytet. Kamienieccy cystersi pełnili m.in. w 2 połowie XIII wieku rolę mediatora w konflikcie biskupa wrocławskiego Tomasza z księciem Henrykiem IV Probusem zakończonym budową kościoła św. Krzyża we Wrocławiu.

Kamieniec Ząbk. - Kościół pocysterski

Kościół opacki

Cystersi kamienieccy sprawowali opiekę nad sanktuarium bardzkim.  Donacje mnisi otrzymywali także od władców czeskich – w roku 1294 Wacław II Przemyślida, który koronował się następnie na króla Polski, przekazał opactwu dobra międzyleskie na południu ziemi kłodzkiej. W połowie XIV wieku przebudowano w stylu gotyckim kościół i klasztor, nadając mu walory obronne.  Podczas wojen husyckich i w burzliwym okresie lat 30-tych i 40-tych XV stulecia klasztor był kilkakrotnie najeżdżany, a ilość zakonników w porównaniu do spokojnych czasów zmalała prawie 6-krotnie. Powodzie i pożary nie przyniosły poprawy sytuacji w wieku XVI. 1 połowa wieku XVII to z kolei wojna trzydziestoletnia i kolejne zniszczenia oraz grabieże. Dopiero w 2 połowie tego stulecia przyszedł okres rozkwitu zakończony zwycięstwem Prus w wojnach śląskich. Opactwo obłożono wysokimi podatkami, a w roku 1810 zlikwidowano w Prusach cały zakon. Zagarnięcie przez Fryderyka Wilhelma III około 80 klasztorów w Prusach wraz z przynależnymi dobrami nazwano „sekularyzacją”. Pozyskane w ten sposób mienie posłużyło m.in. do sfinansowania wojen z Napoleonem.

Kamieniec Ząbk. - dawny kościół opacki

Zespół pocysterski w Kamieńcu

„W piątek, dnia 23 miesiąca listopada roku 1810 wszyscy członkowie konwentu zostali zwołani o wczesnej godzinie dziewiątej do wspólnej jadalni; wszyscy byliśmy obecni, gdy szlachetny hrabia rozpoczął swą przemowę, ogłaszając często łamiącym się głosem wyrok śmierci na stary klasztor. Wzruszająca była to scena, gdy tenże, nie mogąc pohamować opanowującego go uczucia, wstrzymał nagle swą mowę i unosząc w górę ręce, wykrzyknął słabnącym głosem: Moi Panowie! to okropne zostać w taki spoób wyrwanym z okoliczności, którym poświęcano się przez całe życie” (Gregor Frömrich: Krótka historia dawnego opactwa cystersów w Kamieńcu – za http://www.saekularisation-in-schlesien.de/).

Wjazd na dawny teren opactwa

W 1812 dobra pocysterskie nabyła siostra króla Fryderyka Wilhelma III – Fryderyka Zofia Wilhelmina. W roku 1817 pożar zniszczył większość zespołu poklasztornego. Po jego odbudowie Kamieniec otrzymała w roku 1830 księżna Marianna Orańska, która rezydowała w niedalekiej Białej Wodzie (koło Złotego Stoku). W roku 1838 rozpoczęła ona budowę pałacowej rezydencji na wzgórzu powyżej kościoła. Projektantem założenia był Karl Schinkl, twórca m.in. „zamku” Leśna na Szczytniku. W roku 1848 w wyniku skandalu obyczajowego i rozwodu księżnej z Albrechtem Hohenzollernem, przerwano budowę na okres 5 lat. Budowę założenia pałacowo-parkowego zakończono w latach 60-tych. Podczas II wojny światowej pałac pełnił rolę przechowalni dzieł sztuki, a w l. 1945-46 został zdewastowany i następnie podpalony przez żołnierzy sowieckich. Pod koniec XX wieku pałacowi próbował przywrócić blask dzierżawca Włodzimierz Sobiech zmarły w roku 2010, obecnie prace remontowe kontynuuje gmina Kamieniec (od maja 2013 r. pałac jest dostępny do zwiedzania).

Kamieniec Ząbk. - pałac Marianny Orańskiej

Pałac w Kamieńcu

Najcenniejszym zabytkiem Kamieńca jest jednak kościół i zespół poklasztorny. Kościół św. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i Jakuba Starszego w swej gotyckiej, halowej bryle pochodzi z 1 połowy XIV wieku w miejscu wcześniejszej romańskiej świątyni, choć krzyżowo-żebrowe sklepienia trzech naw datuje się na koniec tegoż stulecia. Barokizacja przebudowa przełomu XVII i XVIII wieku zmieniła m.in. zwieńczenie fasady, dodano również kaplice. We wnętrzu prawie całą wysokość nawy (22 na 24 metry) zajmuje barokowy ołtarz drewniany z roku 1704 zawierający „Wniebowzięcie NMP” pędzla Michała Willmanna. Z tej samej pracowni co ołtarz pochodzi polichromowana ambona z roku 1708. Nad jej baldachimem umieszczono Jakubową drabinę, po której wstępują i zstępują aniołowie.

Kamieniec Ząbk. - figura Stworzyciela

Figura barokowa Boga Ojca na terenie dawnego opactwa

Zespół pocysterski w Kamieńcu obejmuje obok kościoła częściowo zachowany budynek dawnego klasztoru (obecnie: archiwum państwowe), spichlerza, oficyny (obecnie: budynki mieszkalne) i budynki gospodarcze (obecnie: ośrodek hodowli zarodowej). Natomiast zespół pałacowy, oprócz samego pałacu i otaczającego go parku, składa się z dawnych oficyn, stajni i wozowni, opadającego w dolinę Nysy ogrodu z tarasami, schodami i fontannami, a także kotłowni i pompowni. U stóp wzgórza zamkowego stoi ewangelicki kościół. Kamieniec jest węzłem kolejowym i punktem, w którym warto się zatrzymać, jadąc od Ząbkowic w Góry Złote, Bardzkie czy w Hruby Jesenik.

Kamieniec Ząbk. - dawne opactwo cystersów

Teren dawnego klasztoru w Kamieńcu

ZOBACZ TEŻ: o śląskich cystersach

MAPA

Reklamy