Miasto w dolinie Oławy (ok. 12 tys. mieszkańców), u północnych podnóży pasma Wzgórz Strzelińskich, znane głównie z wydobycia granitu. Wyrobiska tego surowca otaczają Strzelin, osiągając głębokość ponad 100 metrów. Osada istniała już w X wieku przy skrzyżowaniu szlaków handlowych z Brzegu do Świdnicy oraz Wrocławia do Kłodzka. Być może jej mieszkańcy trudnili się wyrobem broni, stąd nazwa (inna teoria mówi o imieniu dawnego pana grodu). Już w połowie XII wieku w Strzelinie istniała romańska rotunda – dziś część kościoła św. Gotarda. Sama nazwa Strzelin jest wzmiankowana w 1228 roku, w 1 połowie XIII wieku miała tu istnieć kasztelania, zaś w roku 1292 książę świdnicki Bolko I zwany Surowym nadał miejscowości prawa miejskie. Strzelin otrzymał wkrótce obronne mury miejskie. Po podziale księstwa między synów Bolka Strzelin przypadł księciu ziębickiemu Bolkowi II, który odmówił złożenia hołdu lennego królowi Czech Janowi Luksemburczykowi, co wywołało interwencję wojsk czeskich w roku 1335. Mimo skutecznego odparcia przeciwnika, w roku następnym Bolko przyjął jednak lenno z rąk Luksemburga, być może wobec ustaleń poczynionych przez Kazimierza Wielkiego z królem Czech na zjeździe w Wyszehradzie.

Strzelin - market square

Rynek w Strzelinie

Podczas wojen husyckich przez Strzelin trzykrotnie przechodziła czeska rejza. Potem utrapieniem mieszczan żyjących z handlu oraz przybywających z Czech kupców stali się raubritterzy z pobliskiego Gromnika. Koniec XV stulecia i początek kolejnego przyniósł rozwój miasta – już wtedy obok tradycyjnych rzemiosł trudniono się fachem kamieniarskim w oparciu o miejscowy granit. Okres reformacji przyniósł m.in. likwidację strzelińskiego zgromadzenia klarysek. Wojna trzydziestoletnia i pochody stron konfliktu nie oszczędziły miasta, dzieła zniszczenia dopełniały pożary i zaraza (1633), w wyniku czego Strzelin się wyludnił. Strzelin pozostawał wciąż wtedy w obrębie piastowskiego księstwa legnicko-brzeskiego, zaś znaczna część jego ludności posługiwała się językiem polskim.

Strzelin - rotunda

Rotunda św. Gotarda

Dopiero w roku 1675 r. wraz ze śmiercią Jerzego Wilhelma zakończyła się linia zniemczonych Piastów brzeskich. W wyniku wojen śląskich, w połowie XVIII wieku Strzelin przeszedł pod panowanie Prus, zaś wiodącą rolę w zajęciach mieszkańców Śląska zajęło tkactwo. Wtedy też w okolice Strzelina napłynęła ludność czeska. Pod koniec roku 1806 okolice Strzelina stały się areną napoleońskiej kampanii na Śląsku – 30 grudnia tego roku Francuzi rozbili tu idące na odsiecz Wrocławiowi oddziały księcia na Pszczynie Ferdynanda Fryderyka. W roku następnym przez Strzelin biegł szlak oddziałów polskich ułanów w służbie Napoleona. Z kolei w roku 1813 Strzelin nawiedziły ścigające Francuzów wojska rosyjskie i miało miejsce w dawnym dworze książąt brzeskich spotkanie cara Aleksandra I z królem Prus Fryderykiem Wilhelmem III oraz generałami sojuszniczych armii – Kutuzowem i Bluecherem. Pod koniec XIX wieku granit staje się motorem napędowym rozwoju miasta. W roku 1871 uruchomiono połączenie kolejowe z Wrocławiem, następnie z Kłodzkiem, Brzegiem, Grodkowem, Nysą i Niemczą. Dokonano rozbiórki murów miejskich.

Strzelin - Romanesque church

Nawa kościoła św. Gotarda

Przed końcem II wojny światowej Niemcy rozpoczęli wysiedlenie ludności w okolice Kłodzka, podjęto również decyzję o wysadzeniu ratusza i wieży kościoła św. Krzyża. Podczas walk o Strzelin w marcu 1945 roku, w wyniku ostrzału artylerii i katiusz spłonęła znaczna część zabudowy miejskiej (nawet do 90 %), niestety po wojnie zastąpiona blokami mieszkalnymi. Z zabytków w Strzelinie zachowały się:
>Romańska rotunda św. Gotarda z połowy XII w., rozbudowana w XIII wieku (podwyższenie wieży) i na przełomie XIV i XV w. (nawa) -ok. 100 metrów na wschód od rynku.
>Zrekonstruowana wieża renesansowa ratusza z 1564, wcześniej odbudowywana po pożarach w roku 1706 i 1817, wysadzona w powietrze w roku 1945.
>Pozostałości murów obronnych (XIII w.) wraz z basztą prochową (XV w.)
>Poklasztorny kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z XV w., pierwotnie gorycki, odbudowany po zniszczeniach wojny 30-letniej, z późnobarokowym wystrojem (XVIII w.).
>Dawny dom książąt brzeskich z XVII wieku w miejscu dawnego klasztoru klarysek. Zniszczony w roku 1945, odbudowany po 1990 roku.
>Gotycki kościół Najświętszej Marii Panny z XV wieku, odbudowany po zniszczeniach w roku 1982.
Ze Strzelina biegnie do Ziębic przez Gromnik szlak grzbietowy Wzgórz Strzelińskich znakowany kolorem czerwonym.

Strzelin - Town hall tower

Odbudowana w 2011 roku wieża ratusza

OSMAPA

Advertisements