Miasto (10,5 tys. mieszkańców) położone na terasie nad Nysą Kłodzką, między Górami Bystrzyckimi a Masywem Śnieżnika. Najpierw, w X stuleciu była tu strażnica strzegąca traktu ze Śląska do Czech. Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z roku 1318, lecz musiała to być już spora miejscowość, bo W 1319 roku posiadała już mury obronne i ustalony układ zabudowy z centralnym rynkiem, a jej wójt otrzymał dziedziczne prawa sądownicze. Przywilej króla Jana Luksemburczyka z tegoż roku uznawał Bystrzycę za miasto królewskie, przydając jej w herbie czeskiego lwa. W 1429 roku miasto zdobyli husyci, którzy… przy pomocy mieszkańców wykonali podkop pod wieżą kościelną i złupili gród doszczętnie. Mimo tego Bystrzyca szybko się odrodziła, obdarzona przez panujących kolejnymi przywilejami. W XVI stuleciu dotarła na Śląsk reformacja, przyciągając bogatych mieszczan bystrzyckich. Powodowało to konflikty z habsburskimi władcami Czech, którzy objęli rządy w wyniku układu wiedeńskiego (1515) z Jagiellonami.

Bystrzyca Kłodzka spod Wapniarki

Widok na Bystrzycę Kłodzką z Wapniarki

Trzęsienie ziemi w styczniu 1620 roku było zapowiedzią klęsk wojny trzydziestoletniej. Wkrótce miasto zajęły wojska cesarskie, plądrując niemiłosiernie okolicę. Wywołało to w roku 1622 bunt chłopów, którzy zablokowali drogi do Bystrzycy. Przysłane przez biskupa wrocławskiego i rządcę hrabstwa kłodzkiego Karola Habsburga oddziały, wsparte brawurowymi lisowczykami pułkownika Strojnowskiego rozbiły zaskoczonych powstańców. Konsekwencje rebelii ponieśli mieszczanie – niepokornych wzięto w areszt do twierdzy kłodzkiej, wprowadzono zakazy handlu i rzemiosła, cofnięto również inne przywileje miejskie. W 1639 roku pojawili się i Szwedzi, przed których złą sławą mieszkańcy skryli się w pobliskich lasach. W 1642 na krótko powrócili, łupiąc doszczętnie miasto, co powtórzyło się jeszcze trzykrotnie przed zawarciem kończących wojnę traktatów westfalskich. Resztce mieszkańców, którzy podporządkowali się władzy Habsburgów przywrócono przywileje i Bystrzyca z wolna odradzała się. Odnowie przeszkadzały klęski żywiołowe – powódź w roku 1689, która zniszczyła kamienny most i niżej położone domostwa oraz wielki pożar w maju 1703 roku, który strawił większość zabudowy. W 1705 roku jako swoistą polisę na przyszłość sprowadzono z Krakowa relikwie św. Floriana.

View from the rail station in Bystrzyca Klodzka

Wieża Rycerska

W latach 40-tych XVIII stulecia, podczas wojen śląskich miasto przechodziło z rąk do rąk, plądrowane przez obie strony. W 1763 roku Austriacy ostatecznie opuścili Bystrzycę, która przeszła pod panowanie Prus. Stabilizacja trwała krótko – w 1779 roku, podczas wojny o sukcesję bawarską ponownie starły się armie Austrii i Prus. Po krótkim okresie przewagi wojska cesarskie wycofały się. W roku 1787 powódź zniszczyła 122 budynki, zaś w sierpniu 1800 roku kolejny pożar strawił 154 domy. Pomimo tego Bystrzyca nadal się rozwijała – prosperował zwłaszcza przemysł drzewny i tkacki. Podczas wojen napoleońskich miasto wykupiło się kontrybucją dla francuskiego dowódcy. W 1817 r. samorząd zakupił nowo powstałe uzdrowisko w Długopolu, które jednak okazało się kiepskim interesem, ostatecznie zbytym w roku 1839. W 1822 roku następny pożar zniszczył 176 budynków mieszkalnych, szpital, kościół i szkołę. W usuwaniu olbrzymich szkód pomagały sąsiednie gminy.

Brama Wodna (Water Gate) in Bystrzyca Klodzka

Brama Wodna (obecnie poczas renowacji „dorobiono” kratę)

W 1827 roku powódź, w 1831 roku cholera, w 1847 roku zamieszki Wiosny Ludów, ale miasto wciąż podnosiło się i… bogaciło po losowych klęskach. W 2 połowie XIX wieku działały tu fabryka zapałek, kaszmiru, pięć browarów, trzy drukarnie, nowe wodociągi (a od 1893 roku wieża ciśnień). W 1875 roku doprowadzono linię kolejową z Kłodzka. Powódź w roku 1882 oraz niewielkie trzęsienie ziemi w roku 1901 nie przerwały pomyślnej passy. Po II wojnie światowej Sowieci zajęli Bystrzycę bez walki w maju 1945. Mimo to miasto stopniowo podupadało, do czego przyczyniła się utrata rangi powiatu w 1975. W latach 70-tych wyburzono część zabytkowych, zrujnowanych kamieniczek w rynku i zastąpiono je typową socjalistyczną zabudową mieszkalną.

St. John of Nepomuk in Bystrzyca Klodzka

Nepomuk na moście nad Bystrzycą

Mimo wszystko, choć trudno w to uwierzyć wobec burzliwych losów Bystrzyca zachowała szereg cennych zabytków. W centrum pochyłego brukowanego rynku wznosi się ratusz z połowy XVI wieku z gotycką wieżą. Obok barokowa kolumna wotywna Trójcy Świętej z 1736 roku z figurami świętych, w tym świętego Floriana oraz kilka renesansowych i barokowych kamieniczek z XVII-XVIII wieku z pięknie sklepionymi sieniami (najładniejsze pod nr 17 i 22). Nad placem św. Ducha góruje halowy kościół św. Michała Archanioła z 2 połowy XV wieku, wykorzystujący mury wcześniejszej, XIII-wiecznej, przylegającej do obwarowań świątyni, zwalonej podkopem przez husytów. W 1753 roku odbudowano go po pożarze, dodając barokowy hełm wieży. Ślady barwnej przeszłości Bystrzycy to także duże fragmenty miejskich murów obronnych z XIV-XV wieku z dawnymi wieżami bramnymi – Kłodzką i Wodną oraz Wieżą Rycerską z 1319 roku, przekształconą w roku 1823 w dzwonnicę kościoła ewangelickiego.

St. Michael's church in Bystrzyca Klodzka

Kościół św. Michała Archanioła

Przy Bramie Wodnej budynek dawnego wójtostwa z pozostałością mieszkalnej wieży z 1319 roku. W dawnym kościele ewangelickim obok Wieży Rycerskiej mieści się muzeum filumenistyczne z historią zapałek i zapalniczki. Na Małym Rynku – dawnym targu zbożowym znajduje się kamienny pręgierz z roku 1557 z łacińską inskrypcją na głowicy: „Bóg karze niegodziwych”. Wreszcie pod staromiejskim wzgórzem, przy moście nad Bystrzycą znajduje się jedna z najstarszych w Polsce figur św. Jana Nepomucena z roku 1704. W l. 2011-2013 przeprowadzono prace konserwatorskie dawnych bystrzyckich umocnień, ich efekty można obejrzeć np. tutaj albo tutaj.

Rail station in Bystrzyca Klodzka

Stacja kolejowa w Bystrzycy Kłodzkiej

Bystrzyca to także blokowiska przedmieść i sporo skupisko ludności cygańskiej. Od Bystrzycy do Domaszkowa wzdłuż szosy na Międzylesie rozciągają się aż po ciemny las na górskich zboczach oddalony o ok. 5 kilometrów rozległe łąki, dające szeroki wgląd we wzniesienia Masywu Śnieżnika. Przez Bystrzycę Kłodzką przechodzi żółty szlak z Międzygórza do Polanicy-Zdroju przez Zalesie i Hutę, a także szlak zielony na Przełęcz Spaloną oraz czarny do Starego Waliszowa.

Votive column in the marketplace of Bystrzyca Klodzka

Kolumna św. Trójcy na bystrzyckim rynku

Advertisements