Tag Archive: złoto


Złoty Stok

Miasteczko (ok. 3 tys. mieszkańców) u północnych podnóży Jawornika Wielkiego w Górach Złotych. Dawniej – największy ośrodek górniczy w Sudetach. Historia górnictwa w Złotym Stoku liczy ponoć 1000 lat, choć historyczne źródła pisane sięgają wieku XIII. W roku 1273 książę wrocławski Henryk Probus wydał cystersom z Kamieńca przywilej na prowadzenie w górach poszukiwań górniczych. Pierwsza wzmianka o samym Złotym Stoku pojawia się 16 lat później – miejscowość wchodzi wkrótce w obszar księstwa ziębickiego, którego włodarz Bolko II składa w roku 1336 hołd Janowi Luksemburczykowi królowi Czech. Musiała być to już wtedy spora osada, gdyż przed rokiem 1344 otrzymała prawa miejskie. Wkrótce potem miasto dotknęła epidemia czarnej śmierci, a następnie na krótki okres znalazło się we włościach Bolka II świdnickiego. Podczas wojen husyckich miasto jako tzw. gród otwarty, bez murów obronnych było parokrotnie pustoszone, a potem przeszło w ręce znanego raubrittera i pana ziemi kłodzkiej Hynka Kruszyny, którego syn sprzedał Złoty Stok ziębickim Podiebradom. W roku 1484 książę Henryk Starszy nadał miastu przywilej górniczy, a w roku 1491 statut wolnego miasta górniczego. I tak zaczął się złotostocka hossa górnicza, która trwała przez kolejne półwiecze – do czasu opanowania przez konkwistadorów zamorskiego złota Ameryki.

Quarry in Zloty Stok

Dawny kamieniołom w Złotym Jarze

W Złotym Stoku powstawały kolejne kopalnie i huty (w okresie największego rozkwitu działało tu prawie 200 sztolni i kilkanaście hut, a roczne wydobycie złota sięgało 60-140 kg, co dawało nawet 8 % produkcji w skali europejskiej). Nic zatem dziwnego, że w Złotym Stoku na początku XVI wieku splatały się interesy znanych finansowych potentatów tego czasu – Fuggerów, Thurzonów i Welsów. W złotostockie sztolnie próbował inwestować sam Wit Stwosz, niestety nieuczciwy wspólnik go oszukał. W roku 1507 w Złotym Stoku powstała mennica książąt ziębickich, gdzie bito srebrne grosze, a od roku 1510 także złote dukaty. Monety bito do końca XVI wieku kiedy to górnictwo złota załamało się. Oznaki upadku miały miejsce już w połowie XVI stulecia. W roku 1565 doszło do tragedii w kopalni Złoty Osioł, kiedy w wyniku zawału zginęło prawie 100 gwarków. Podczas wojny 30-letniej miasto, podobnie jak reszta Śląska było przedmiotem działań wojennych. W roku 1634 splądrowane przez wojska Wallensteina, w roku 1638 przeszło wielki pożar, a pięć lat później epidemię cholery. Po wojnie 30-letniej w mieście odrodziło się górnictwo, tym razem ukierunkowane na wydobycie rud arsenu, z których wytwarzano arszenik.

Tunnels of Sztolnia Gertruda

Sztolnia Gertruda

Górnictwo rud arsenu utrzymało się aż do II wojny światowej, a w mieście i najbliższej okolicy powstawały kolejne zakłady przemysłowe, m.in. fabryka zapałek czy zakłady prochów i lontów. Ostatnią ze złotostockich kopalni – arsenu zamknięto w roku 1962. Ich ponowne życie rozpoczęło się w roku 1996, kiedy otwarto trasę turystyczną w sztolni Gertruda o długości 500 m (z łącznej długości złotostockich podziemi około 300… kilometrów). Dostępne do zwiedzania chodniki stopniowo są poszerzane. Udostępniono m.in. trasę spływu łodziami oraz Sztolnię Czarną Górną z 8-metrowym podziemnym wodospadem, spod którego wraca się do głównego wejścia do sztolni uruchomionym w Sztolni Czarnej Dolnej podziemnym „tramwajem”. W sztolni Gertruda uwagę zwraca ekspozycja prl-owskich tabliczek informacyjnych, w Sztolni Czarnej – położenie chodników na samej polsko-czeskiej granicy oraz tajemniczy zawał na końcu torów kolejki na dolnym poziomie. Do Sztolni Czarnej dochodzi się malowniczą doliną Złotego Potoku i podnóżami potężnego kamieniołomu (obecnie park linowy), na szczycie którego znajduje się barokowa kaplica na końcu drogi krzyżowej.

One of widest tunnels

Sztolnia Czarna Dolna

Do zwiedzania we własnym zakresie (z latarkami) dostępna jest również pozioma Sztolnia Książęca w wyższej części Złotego Jaru. Dla wytrwalszych turystów pozostaje jeszcze krótka wycieczka na pobliski Jawornik Wielki z ładnymi widokami na Złoty Jar i położony u jego wylotu Złoty Stok. W roku 2013 otwarto w Złotym Stoku tzw. Średniowieczny Park Techniki prezentujący rekonstrukcje maszyn i urządzeń sprzed stuleci m.in. dźwigu ręcznego, kieratu, młyna stępowego. Z zabytków w Złotym Stoku znajdziemy: nieużytkowany renesansowy kościół św. Barbary z 1 połowy XVI wieku, odbudowany po pożarze podczas wojny 30-letniej, neogotycki kościół Niepokalanego Poczęcia NMP z lat 70-tych XIX stulecia – dawną świątynię ewangelicką, gotycki cmentarny kościół św. Trójcy z 1583 roku, renesansowy budynek dawnej mennicy z roku 1520, kamienicę Fuggerów oraz inne renesansowe i barokowe kamieniczki z XVI-XVIII w. w centrum, ratusz z 1801 r. wykorzystujący fragmenty wcześniejszych budowli. Ze Złotego Stoku prowadzą szlaki na Jawornik Wielki – czerwony przez Złoty Jar oraz zielony – grzbietem Trzebonia.

Najdete nás na mapy.cz

GALERIA

State boundary in the deep Quarry over Zloty Potok

W Sztolni Czarnej Górnej / Kamieniołom Skalisko

Wejście do Sztolni Gertruda / Wejście do  Sztolni Czarnej
Szalunek w Sztolni Czarnej Górnej / W sztolni Gertruda
W Sztolni Czarnej Dolnej / Wylot Sztolni Czarnej Dolnej

Złotoryja

Miasto (ok. 16,5 tys. mieszkańców) położone nad Kaczawą, na skraju Pogórza Kaczwaskiego. W roku 1211 osadzie Aurum posadowionej na tzw. Górze Mikołaja, przy szlaku z Wrocławia do Lipska (związanej, jak sama nazwa wskazuje, z górnictwem złota) książę Henryk, co z powodu pobożności swej małżonki Jadwigi, zapuścił brodę, nadał prawa miejskie tzw. magdeburskie. Powyższe czyni Złotoryję najstarszą lokacją miejską na terenie Polski. W 1241 roku, gdy w wyniku mongolskiego najazdu upadało państwo Henryków, gwarkowie ze Złotoryi stawali ponoć dzielnie w przegranej bitwie pod Legnicą. W roku 1290 miasto otrzymało tzw. prawo mili, co spowodowało rozwój handlu – soli i sukna.

Baszta Kowalska

Baszta Kowalska

Mimo bliskości Jawora miasto wchodziło w skład księstwa legnickiego i pod zwierzchnictwo Czech dostało się już w roku 1328. XIV stulecie było również okresem upadku górnictwa złota. Pierwsza połowa XV wieku to trzy rejzy husyckie, które bez przeszkód plądrowały miasto. Nic dziwnego że po wojnach husyckich otoczono je kamiennymi murami obronnymi, z których do dziś zachowała się Baszta Kowalska przy dawnej bramie tzw. górnej. Miasto pełniło wówczas tak istotne znaczenie, że było oznaczane na mapie Europy, na obszarze Śląska jako drugie, obok Wrocławia.

Na ul. Basztowej

Ulica Basztowa

Od roku 1504 w mieście działała szkoła, która później przekształciła się w znane na Śląsku gimnazjum Valentina Trozendorfa. W 1 połowie XVI wieku do miasta zawitała reformacja. Rozwój miasta, które stało się znanym ośrodkiem handlu i browarnictwa przerwał pożar w roku 1554. Poten było tylko gorzej. Powódź w roku 1608, pożar w roku 1613, potem wojna trzydziestoletnia. W roku 1675 wraz z likwidacją piastowskiego księstwa legnickiego Złotoryja przeszła pod bezpośrednią administrację austriacką po to tylko by podczas I wojny śląskiej zostać zajętą przez Prusy. W sierpniu 1813 na północ od miasta doszło do wielkiej bitwy nad Kaczawą, podczas której wojska francuskie marszałka Macdonalda odniosły porażkę w starciu z koalicyjnymi wojskami prusko-rosyjskimi marszałka Bluechera. Pod koniec XIX wieku Złotoryja uzyskała połączenia kolejowe z Legnicą (1884) i Świerzawą (1895), a w roku 1906 – także z Chojnowem.

Na złotoryjskim rynku

Rynek w Złotoryi

Świadectwem bogatej przeszłości obok wspomnianej Baszty Kowalskiej jest przede wszystkim gotycki, kamienny kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny (noszący również przez pewien czas wezwanie św. Michała), związany z zakonem rycerskim joannitów, którzy opiekowali się świątynią pod koniec XIII wieku. Wzniesiono go na początku XIII wieku z inicjatywy księcia Henryka Brodatego, przydając mu charakter obronny, o czym świadczy m.in. położenie w najwyższym punkcie starego miasta (dawniej świątynia była otoczona dodatkowo fosą oraz murem cmentarnym) oraz znajdująca się w bocznej nawie… studnia mająca ok. 20 metrów głębokości.

Studnia w złotoryjskim kościele

Studnia w kościele Narodzenia NMP

Gotycką bryłę kościoła zdobią m.in. maswerki oraz dwa portale – gotycki i romański. Wewnątrz znajdziemy m.in. renesansową ambonę, a także barokowe empory i ołtarz, no i oczywiście krzyżowo-żebrowe sklepienie. Ściany zdobią stare epitafia, a także… maski odstraszające złe moce (w głowicach nawy poprzecznej). Dla zwiedzających dostępna jest jedna z wież, doskonały punkt widokowy na miasto i Pogórze Kaczawskie, a także wystawa poświęcona dziejom miasta, w tym miejscowego gimnazjum.

Kościół Narodzenia NMP w Złotoryi

Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny

Drugi złotoryjski kościół – św. Jadwigi z przylegającym dawnym klasztorem franciszkanów, pierwotnie z XIII wieku, posiada barokową, XVIII-wieczną formę. Ciekawostką są stojące w pobliżu XV-wieczna wotywna kapliczka słupowa oraz typowy dla Śląska barokowy nepomuk. Na wzgórzu stoi także kościół św. Krzyża w miejscu dawnej XIII-wiecznej kolonii górników złota z zachowanym XV-wiecznym, gotyckim portalem. Poniżej kościoła Narodzenia NMP znajduje się złotoryjski rynek otoczony barokowymi i klasycystycznymi kamieniczkami z dwoma fontannami – Delfina z roku 1604 oraz Górników z 1 połowy XIX wieku.

W Złotoryi

Kościół św. Jadwigi z zespołem klasztornym
Stare miasto otaczają pozostałości dawnych murów obronnych, dawniej z czterema bramami – z zachowaną, wspomnianą wyżej Basztą Kowalską (obecnie w renowacji). Do zwiedzania mamy również muzeum złota w XVII-wiecznym budynku w linii murów miejskich oraz chodnik kopalni złota „Aurelia” pod wzgórzem św. Mikołaja. Złotoryja to również początek geologicznych ciekawostek Pogórza Kaczawskiego. Zaczynają się one tuż nad Kaczawą, powyżej starej stacji kolejowej. Zwiesza się nad nią, przypominający nieco urwiska Gór Stołowych piaskowcowy mur Kruczych Skał. Ze Złotoryi prowadzi na Krucze Skały szlak zielony, który biegnie dalej pod malowniczy nek Wilczej Góry.
Pogorze Kaczawskie

Okolice Złotoryi – w głębi Ostrzyca (widok znad Kruczych Skał)

Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

Dołącz do 31 obserwujących.